خون :

خون شامل بخش مایع (پلاسما) وعناصر سلولی است .

 پلاسما خود شامل : آب (80%)، پروتئین ها (18%) وقند، چربی واملاح (2%) است. عناصر سلولی نیز شامل :گلبول قرمز (اریتروسیت)، گلبول سفید (لکوسیت)، وپلاکت (ترومبوسیت) می باشد.

گلبول های قرمز بیشترین سلول های خونی هستند ودر انتقال O2 وCO2 نقش دارند. گلبول قرمز پستان داران هسته ندارد اما سایر مهره داران از جمله ماهیها دارای هسته می باشد . گلبول قرمز در دهانگردان مدور ودر سایر ماهیها بیضی شکل است . معدودی از ماهیها قطب جنوب ولارو برخی مارماهیها فاقد گلبول قرمز وهموگلوبین است .

گلوبول های سفید (لکوسیت) به دو دسته تقسیم می شوند:

الف) چند هسته ای (گرانولوسیت) :  فاگوسیتوز(بیگانه خواری)

ب‌) تک هسته ای :1- منوسیت (عمل فاگوسیتوز را انجام می دهد وبزرگترین وبی شکل ترین سلول های خونی هستند).

2-   لنفوسیت (تولید آنتی بادی یا ایمن سازی بدن را انجام می دهد).

آنتی ژن(پادگن) به مواد شیمیایی یا سلولی گفته می شود که اگر وارد بدن شوند،سبب بروز عکس العمل سیستم ایمنی می شود. آنتی بادی (آنتی کور، پادتن) به ماده ای می گویند که  بدن بر علیه آنتی ژن می سازد.

پلاکت ها(ترومبوسیت ها) سبب لخته شدن خون در محل جراحت می شوند.

 

دستگاه گردش خون :

قلب ماهیان در قسمت خلفی قوس های آبششی ودر ناحیه جلویی کمر بند شانه ای درون حفره قلبی (Pericard) قرار دارد. حفره قلبی توسط پرده صفاقی (از جنس بافت پیوندی) از حفره شکمی جدا شده است (ماهیان پرده دیافراگم ندارند).

حفرات قلبی وشکمی در ماهیان غضروفی از هم جدا نشده اند. قلب ماهیان دو2 حفرهای (یک دهلیز ویک بطن) بوده واز چهار قسمت تشکیل شده است:

 

1-   سینوس وریدی (sinus venosus) که وظیفه آن جمع آوری خونی است که از تمام بدن بر می گردد.

2-   دهلیز(Atrium)

3-   بطن (Ventricle) (سینوس وریدی ودهلیز دیواره ای نازک دارند ولی بطن دیواره عضلانی دو لایه دارد . این لایه ها راPars corticalis  ، Pars

Spongios  می گویند.

1-   پیاز شریانی (Balbus arteriosus) پیاز شریانی دارای یک دریچه است واین اندام در قلب دهان گردان وماهیان استخوانی عالی مشاهده می شود. قلب در ماهیان غضروفی ، غضروفی- استخوانی (خاویاری) و دودمی بجای پیاز شریانی ، مخروط شریانی (Conus arteriosus) دارد که دارای 8 – 2 دریچه قلبی شکل است . پیاز یا مخروط شریانی از بازگشت خون به قلب جلوگیری می کنند . بعد از پیاز یا مخروط شریانی ، آئورت شکمی قرار دارد.

تکامل یافته ترین نوع قلب در ماهیان دو تنفسی (Dipnoi) مشاهده می شود که دهلیز توسط پرده ای به دو بخش تقسیم شده است . در بطن آن ها هم دیواره ناقصی وجود دارد.

چرخه خون :

انقباض بطن = انتقال خون از طریق شریان آوران(Afferent) آبششی به هر کمان آبششی = تبادلات گازی در آبشش = خون پر اکسیژن از طریق شریان وابران(Efferent) آبششی = آئورت پشتی (خون روشن) = به تمام بدن = خون سیاهرگی جمع شده از کل بدن = مجرای کوویه (مجرای افقی کوتاه) = سینوس وریدی قلب = دهلیز = بطن .

از آئورت پشتی انشعاباتی از خون روشن به تمام بدن می رسد. خون به وسیله شریان های ساب کلاوین         (Subclavian) و ایلیاک   (iliac)به اندام های حرکتی می رسد . اعماء احشاء هم شریان های کولیک        (Coeliac) و مزنتریک (Mesenteric) را دریافت می کنند.

خون تیره بخش خلفی بدن ابتدا در کلیه به صورت شبکه کلیوی در می آید، بعد به ورید عقبی (Posterior cardinal vein) و ازآن طریق به مجرای کویه می ریزد ، ولی خون تیره دستگاه گوارش وطحال ابتدا وارد کبد شده وتشکیل شبکه کبدی می دهد؛ سپس مستقیما به سینوس وریدی می ریزد.

سیستم لنفاوی :

لنف توسط چهار رگ اصلی لنفی (دوپهلویی ، یک پشتی ویک شکمی) جمع آوری شده ، به سینوس لنفی و در انتها به مجرای کوویه می ریزد. اغلب ماهیان دارای قلب لنفی در زیر آخرین مهره ستون مهره ها و روی صفحه Hypural هستند . کوسه ها قلب لنفی ندارند . در مار ماهی واردک ماهی ، قلب لنفی نزدیک سینوس لنفی (جلوی بدن) قرار دارد . انقباض قلب لنفی سبب ورود لنف به ورید دمی وسیستم گردش خون می شود.

کلیه در ماهی ، عمل خون سازی( ساخت سلول های خونی) را انجام می دهد. دسته ای از لنفوسیت ها در غده تیموس ودسته ای دیگر از لنفوسیت ها در کلیه بالغ می شوند . ماهیها بر خلاف پستان داران، گره لنفاوی ندارند وجایی که گلبول های سفید ، ذرات خارجی را به دام می اندازند در طحال یا کلیه است . طحال حجم خون را کنترل  می کند . زمانی که ماهی آرام است (در حالت عادی) ، تعداد گلبول های قرمز در خون کم وسلول های خونی ذخیره ای در طحال بسیار زیاد است ، اما وقتی که ماهی در حال فعالیت یا استرس باشد، گلبول های قرمز خون زیاد می شوند زیرا از طحال به داخل خون آزاد می شوند.